Wspólna Historia

Obiektem Naszych zainteresowań będą miejscowości znajdujące się na terenie obecnej (2017) Gminy Kluczewsko. Są to wsie i przysiółki o zróżnicowanym wieku i historii. Od takich, których początków można dopatrywać się w XIV wieku, do dużo, dużo młodszych. Aby łatwiej omówić wspólną historię tych ziem, podzieliłem je na pewne charakterystyczne okresy, uznając za kryterium przełomowe daty w historii świata, Europy czy Polski.

 

1500 lat p.n.e. -400 lat p.n.e – Okres kultury łużyckiej

 

Wiadomo jednak, iż na terenie obecnego Kurzelowa istnieją ślady kultury zwanej kultura łużycka, która rozwijała się od około 1350/1300 lat p.n.e. do około 500/400 lat p.n.e. Jeszcze dokładniejsze miejsca związane z kulturą łużycką prezentuje Marek Gedl w książce „Uwagi o kulturze łużyckiej w południowo-zachodniej części województwa kieleckiego”, 1973. Możemy dostrzec tutaj miejsca, gdzie również znaleziono dowody na osadnictwo w erze kultury łużyckiej na terenie obecnych miejscowości, i tak:

  • nr 15- Dobromierz;
  • nr 21- Jakubowice;
  • nr 24- Kluczewsko;
  • nr 25- Komorniki;
  • nr 32- Kurzelów;
  • nr 38- Łapczyna Wola;
  • nr 44- Mrowina;
  • nr 51- Oleszno;
  • nr 54- Pilczyca;
  • nr 59- Rudka;

 


 

Na terenie obecnej Mrowiny znaleziono naczynie wg J. Miśkiewicza datowane na wczesną fazę kultury łużyckiej. Niestety z tamtych czasów nie zachowały się żadne przekazy pisemne, a cała wiedza pochodzi z prac archeologicznych. Jeżeli w przekazach pisemnych z czasów starożytnych pojawiają się wzmianki o krajach Europy północnej, to najczęściej dotyczą ogólników, bądź najbardziej wyróżniających się miejsc. Trudno zatem wyobrazić sobie, że wielcy uczeni, jak Ptolemeusz, który zajmował się aktywnie geografią skupiałby się na tak małych osadach. Trudno sobie przez to również dokładnie wyobrazić, jak wyglądało życie w tamtych czasach, choć ich klimat można poczuć odwiedzając np Biskupin.

 

 

 


966 r. n.e. Chrzest Polski

Również nie do końca rozszyfrowaliśmy historię tych terenów (jak również tej części Europy) do momentu Chrztu Polski w 966r. Najstarsze miasto w Polsce- Złotoryja, otrzymało prawa miejskie dopiero w 1211 roku. Dla porównania Kraków otrzymał prawa miejskie dopiero w 1257 roku, Jędrzejów w 1271, Kurzelów w 1285 roku.

Pomimo, iż era miast zaczyna się dopiero w XIII wieku, nie oznacza to, że w tej części Polski i Europy nie było osadnictwa. Zanim pierwsi Piastowie zjednoczyli plemiona pod własnym przywództwem, istniało kilka plemion rozsianych po obszarze dorzecza Odry i Wisły. Jednym z takich plemion byli Wiślanie, którzy zajmowali obszar górnych biegów rzek: Wisły, Pilicy i Warty. Jedna z legend głosi, iż stolicą tego „państwa” była Wiślica. Nazwę wziąć miała od imienia założyciela, księcia Wiślan- Wiślimira, który przyjął chrzest w 880roku. Obecnie badacze bardziej przychylnie patrzą na Kraków, jako osadę „stołeczną” tego państwa.

Widać wyraźnie, że teren Wiślan obejmował również tereny obecnej Gminy Kluczewsko. Wiślanie, Lędzianie i Ślężanie tworzyli tzw. plemiona polskie, które wraz z plemionami pomorskimi i połabskimi tworzyli tzw plemiona lechickie. Plemiona lechickie zaś wraz z plemionami czeskimi i łużyckimi tworzą grupę plemion zachodniosłowiańskich.


966-1138rok …

Mieszko I zaczął łączyć plemiona począwszy od Polan, zamieszkujących tereny osad Gniezno, Giecz, Bnin, Poznań,   aż do zjednoczenia większości plemion polskich. Osady te uchodzą za kolebkę Państwa Polskiego. W 985 roku teren jego panowania znajdował się pomiędzy rzekami Pilicą, Wisłą na wschodzie, Odrą na zachodzie oraz Wartą i Notecią na północy.

Do roku 992 Mieszko I zdołał podporządkować sobie Plemiona Polan, Wiślan, Pomorzan, Mazowszan, Ślężan.

Chrzest Polski w 966 roku uznawany jest za początek Państwa Polskiego a Mieszko I za pierwszego władcę, mimo iż nie został nigdy koronowany na króla, a ten zaszczytny tytuł przypadł Bolesławowi Chrobremu.

Tereny Kluczewska weszły zatem w struktury pierwszego Państwa Polskiego, prawdopodobnie jeszcze przed Chrztem 966 roku.

 


1508 rok- Spis Podatkowy

Przytoczony niżej spis z Roku 1508 obejmuje województwo sandomierskie, powiat chęciński a wydany został w 1886 roku, jako „Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym”.

Districtus Chanczinensis– powiat chęciński;

Palatinatus Sandomiriensis– województwo sandomierskie;

Widzimy tutaj:

  • Bobrowniki i Wola- właściciele Jan Prandota i Mikołaj z Bobrownik;
  • Komorniki Rzewuszyce- właściciel Jan Komornicki;
  • Stanowiska- właściciel Wincenty Stanowski;
  • Dobromierz- właściciel Mikołaj i Stanisław;
  • Januszewice- właściciel Jan Sobiekurski;
  • Kluczewsko i Brzeście- właściciel Paweł Rokoszycki;
  • Rączki, Dobromierz- właściciel Mikołaj Masłomiącki;
  • Stanowiska- właściciel Stanisław Stanowski;

Poniżej znajdują się wycinki ze źródła, zachowujące oryginalną pisownię. Bardzo ciekawie wygląda zapis nazwy Kluczewsko, gdzie przybiera tutaj formę Clwczowsko.









1573 rok…

Spis z Roku 1573, województwo sandomierskie, powiat chęciński wydany w 1886 r.jako „Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym”

Niżej przytoczone zostały „składniki” parafii Kurzelów, Parafii Stanowiska i Parafii Januszewice.

 

 

 

 

 

 


 


Przebiegały tędy średniowieczne szlaki, łączące Kraków z Łęczycą a dalej z Poznaniem bądź Toruniem, przewijały się wojska Jana Kazimierza oraz wojska szwedzkie.


1710…

Na Mapie Polski i Litwy „Tabula Regni Poloniae Magnique Ducatus Lithuaniae nova et exacta tabula: ad mentem Starovolcij descripta” autorstwa Johanna Baptisty Homanna wydanej w Norymberdze po 1710 widzimy dokładnie miasta ościenne: Kurzelów, Przedbórz, Radoszyce, Małogoszcz. Są to miejscowości „ważniejsze” z punktu widzenia logistyczno-ekonomicznego, stąd zostały naniesione na mapę. Obecność tak ważnych i historycznych miejscowości wspierał również rozwój miejscowości ościennych.

Tabula Regni Poloniae Magnique Ducatus Lithuaniae nova et exacta tabula: ad mentem Starovolcij descripta, 1710.

Przed pierwszym rozbiorem, Kościół rzymskokatolicki w Polsce pod względem administracyjnym były podzielony na diecezje podległe metropoliom lub bezpośrednio Stolicy Apostolskiej. Całość składała się z:

  • metropolii gnieźnieńskiej;
  • metropolii lwowskiej;
  • diecezje bezpośrednio podległe Stolicy Apostolskiej;

Metropolia gnieźnieńska, w skład której wchodziła archidiecezja gnieźnieńska obejmowała swoim zasięgiem tereny Kluczewska, co schematycznie można przedstawić:

Metropolia gnieźnieńska-> archidiecezja gnieźnieńska-> archidiakonat kurzelowski-> dekanat Kurzelów.

Archidiakonat kurzelowski powstał w 1306 roku.


1772- Pierwszy Rozbiór Polski

Pierwszy rozbiór Polski w 1772 roku, w którym brały udział Austria, Rosja i Niemcy nie dotknął terenów Kluczewska. Należeliśmy wówczas do województwa sandomierskiego, powiatu chęcińskiego. Na mapie sporządzonej w 1787 roku przez Karola de Perthees widzimy miejscowości podkreślone na żółto i czerwono. Te oznaczone kolorem czerwonym były własnościami kościelnymi, te żółte- królewskimi.

 

 

 

 

 

Mappa Szczegulna Woiewodztwa Krakowskiego i Xięstwa Siewierskiego, 1787, Karol de Perthees

 


1792- Drugi Rozbiór Polski

Drugi rozbiór w 1792 roku przy udziale Rosji i Niemiec również nie dotknął okolic Kluczewska. Jednak państwa dokonujące rozbiorów przybliżyły swoje granice dość blisko. W 1794 roku do wybuchu powstania pod dowództwem Tadeusza Kościuszki. Prowadził on działania również na terenach ościennych do Kluczewska. Jedna z najbardziej znanych bitew powstania miała miejsce pod Szczekocinami, zaś 16 listopada 1794 pod Radoszycami nastąpiło finalne rozwiązanie oddziałów powstańczych przez naczelnika Tomasza Wawrzeckiego i kapitulacja przed gen. Fiodorem Denisowem.

 

 

 

 

 


1795- Trzeci Rozbiór Polski

Niestety trzeci rozbiór dokonany w 1795 roku spowodował, iż tereny Kluczewska znalazły się pod zaborem austriackim. Był to ostatni i całkowity rozbiór Polski. Pod panowaniem austriackim znajdowaliśmy się aż do 1807 roku, kiedy to zostało utworzone Księstwo Warszawskie. Dawało ono namiastkę wolności, jednak podlegało pod władzę Cesarstwu Francji z Cesarzem Napoleonem na czele.

 

 

 

 

 

Reymann, West Galizen, 1797

1807-1815 Okres Księstwa Warszawskiego

W owym okresie ziemie kluczewskie weszły w zakres wpływów Napoleona, zostając wcielone do Księstwa Warszawskiego w 1809 roki.  Zaś w 1812 roku powstała z wydzielenia z parafii Kurzelów 3 miejscowość-Kluczewska, Pilczycy i Brześcia- nowa parafia Kluczewsko. Dołączono również do niej teren zlikwidowanej Parafii Januszewice w postaci Januszewic, Rzewuszyc i Komornik.


1815-1918 Okres Królestwa Polskiego (kongresowe)

Po klęsce Napoleona, omawiane tereny kolejny raz zmieniają zarządce, tym razem dostajemy się pod wpływy rosyjskie, poprzez przynależność do Królestwa Polskiego. Po upadku Powstania Styczniowego, język rosyjski stał się również językiem obowiązującym przy prowadzeniu ksiąg parafialnych, przez co od  1866 do 1819 roku, akta kościelne spisane są cyrylicą, z uwzględnieniem dat kalendarza gregoriańskiego i juliańskiego. Język polski, wrócił do akt dopiero po odzyskaniu niepodległości.

Od 1815 roku Królestwo Polskie podzielone było na województwa, obwody, powiaty i gminy. W 1837 roku, po upadku Powstania Listopadowego, polityka Cesarstwa zmierzała do zatarcia granica między Królestwem Polskim a Imperium, dlatego województwa przemianowano na gubernie a w 1842 roku obwody na powiaty, zaś powiaty na okręgi.

Mapa Generalna Województwa Krakowskiego, Juliusz Colberg 1837rok, Wikipedia

Na załączonej mapie widzimy, że obszar obecnej gminy Kluczewsko znalazł się w dwóch różnych województwach.

Południowa część znalazła się w województwie krakowskim (siedziba w Miechowie, później od 1818 w Kielcach), obwód kielecki, powiat kielecki, zaś północna w województwie sandomierskim (siedziba w Radomiu), obwód opoczyński (z siedzibą w Końskich), powiat konecki.

Granica przebiegała ze wschodu na zachód pomiędzy Pilczycą a Kopruszą.

Teren Królestwa Polskiego przechodził jeszcze wiele reform (np. połączenie guberni kieleckiej i radomskiej), głownie w celu ujednolicenia ze strukturami zaborcy. Nowy podział administracyjny został wprowadzony ustawą z dn.31.12.1866, i wprowadził:

gubernię kielecką (Келецкая губерния) i powiat włoszczowski- obejmująca południową część dzisiejszej gminy Kluczewsko, pod szyldem Gmina Kluczewsko.

gubernię radomską (Радомская губерния) i powiat konecki- obejmująca północną część dzisiejszej gminy Kluczewsko, jako Gmina Dobromierz.

Wtedy to wprowadzono również język rosyjski, jako oficjalny język administracyjny. Dodatkowo w 1869 i 1870 roku zabrano prawa miejskie 334 miasteczkom, przemianowując je na osady. Taki los spotkał pobliski Kurzelów…

W 1867 powstał pierwszy raz powiat włoszczowski.

 

Do 1912 roku, praktycznie nie zachodziły większe zmiany w podziale administracyjnym.

 

Gubernia Kielecka, 1896 rok, Wikipedia

 

Gubernia radomska, 1896 rok, Wikipedia

1914-1918 Pierwsza Wojna Światowa

 

Przebieg frontu wschodniego w 1915 roku, Wikipedia

Wybuch wojny w 1914 roku na początku nie miał wpływu na podział administracyjny. Jednak postępująca ofensywa Państw Osi, szybko wyparła wojska rosyjskie z omawianych terenów, a już w 1915 roku front wschodni przebiegał przez Białystok, Kowno, Brześć.

Państwa centralne podzieliły okupowane terytorium Królestwa Polskiego na dwie strefy- niemiecką i austriacką. I tutaj powróciliśmy do sytuacji z 3 rozbioru, ponieważ ponownie znaleźliśmy się pod strefą wpływów austriackich. Obejmowała ona całą gubernie kielecką, radomską, część guberni lubelskiej (tej z 1912 roku) i piotrkowskiej. Ciekawostką był fakt, iż Jasna Góra stanowiła enklawę na obszarze Częstochowy, i podlegała pod zarząd austriacki zaś pozostała część miasta pod zarząd niemiecki.

W strefie austriackiej utworzono z dniem 1.9.1915 roku jenerał-gubernatorstwo z siedzibą najpierw w Kielcach, potem w Lublinie. Zaś w strefie niemieckiej powstało jenerał-gubernatorstwo warszawskie. W obu jenerał-gubernatorstwach okupanci znieśli rosyjski podział na gubernie, adaptowali natomiast podział na powiaty.

Mapa niemiecka z 1915 roku

 


 

1918-1939 Okres II Rzeczpospolitej

Państwo zostało podzielone na 16 województw, 264 powiaty oraz 611 gmin miejskich i 3195 gmin miejskich (dane z 1939 r.).


1939-1945 Druga Wojna Światowa


1945-1990 Okres PRL

1950-1957

W 1950 przeniesiono powiaty opoczyński i konecki z województwa łódzkiego do województwa kieleckiego. W 1952 roku, powiat włoszczowski zawierał  gminę Dobromierz i gminę Kluczewsko, przemianowane w 1954 roku na gromady. W 1954 roku powstała również gromada Łapczyna Wola, którą zniesiono 31 grudnia 1959 a jej obszar włączono do gromady Dobromierz

1957-1975

W 1957 ostatecznie ukształtował się podział administracyjny, który trwał aż do 1975 roku.

1975-1998

W 1975 roku, w wyniku reformy administracyjnej powstało 49 województw, a teren dzisiejszej gminy Kluczewsko, w obecnym kształcie znalazł się w województwie piotrkowskim. Ponownie przemianowano gromady na gminy w 1973 roku.


1998-obecnie Okres III Rzeczpospolitej

Reforma 1998 roku przywróciła podział na województwa, powiaty i gminy. Przy okazji tej reformy wróciliśmy z powrotem do powiatu włoszczowskiego i do województwa świętokrzyskiego z siedzibą w Kielcach.

Dodaj komentarz